Srebra Funduszu Obrony Narodowej. Varsaviana

Najnowsza wystawa darów na rzecz Funduszu Obrony Narodowej w Zamku Królewskim prezentuje najcenniejsze wyroby warszawskiego złotnictwa. Wśród nich znajdują się elementy serwisów stołowych, świeczniki, papierośnice wykonane przez najlepszych warszawskich rzemieślników: Karola Filipa Malcza, Gustawa Radke, Macieja Nowakowskiego, Ludwika Nasta, Władysława Krupskiego i Jana Matulewicza, które stały się darami na rzecz Funduszu Obrony Narodowej. 

Fundusz Obrony Narodowej utworzono na mocy dekretu Prezydenta RP z 9 kwietnia 1936 r. w celu pozyskania dodatkowych środków na dozbrojenie armii w obliczu zagrożenia bytu państwa przez hitlerowskie Niemcy. Gromadził on m.in. środki ze składki społecznej, na którą złożyły się dary i zapisy osób prywatnych oraz instytucji społecznych, politycznych, kulturalnych i gospodarczych. Polacy niezwykle ofiarnie zasilili go zarówno w postaci gotówkowej, jak i rzeczowej – nieruchomościami, kosztownościami, a nawet zbożem. 

Po niemieckiej napaści na Polskę we wrześniu 1939 r. niewykorzystane dary rzeczowe wywieziono za granicę. W ambasadzie polskiej w Bukareszcie podzielono je na część „srebrną” i „złotą”. 61 skrzynek ze srebrem przewieziono z Rumunii do Francji, gdzie przetrwały II wojnę światową, najpierw w skarbcu oddziału Banku Francji w Marsylii, a po wojnie przeniesiono je do Tuluzy. 

„Srebrny” Fundusz Obrony Narodowej Polska odzyskała w 1976 r. W latach 1978–1988 zespół pracowników Muzeum Narodowego w Poznaniu zinwentaryzował ponad 18 000 przedmiotów. Z tego względu, a także dla symbolicznego choćby wyrównania wojennych strat w zbiorach, decyzją dysponenta skarbu Ministerstwa Kultury i Sztuki, Muzeum otrzymało na własność 1840 obiektów. 

23 stycznia 2023 r. Muzeum Narodowemu w Poznaniu przekazano pozostałych ponad 16 000 sreber Funduszu Obrony Narodowej. Obecnie w ramach projektu: „Nie zmarnujcie niepodległości. Srebra Funduszu Obrony Narodowej” w muzeach i instytucjach kultury w całej Polsce prezentowane są wystawy obiektów z tego zespołu.

Wystawa w Zamku Królewskim w Warszawie prezentuje varsaviana – najcenniejsze wyroby warszawskiego złotnictwa. Wśród nich znajdują się elementy serwisów stołowych, świeczniki, papierośnice ze srebra wykonane przez najlepszych warszawskich rzemieślników: Karola Filipa Malcza, Gustawa Radke, Macieja Nowakowskiego, Ludwika Nasta, Władysława Krupskiego i Jana Matulewicza. Na ekspozycji odnajdziemy także broń. Jest to ręczny karabin maszynowy „Browning” wz. 28, będący na wyposażeniu armii polskiej i zarazem jeden z nielicznych zachowanych do dziś egzemplarzy podarowanych przez społeczeństwo – nauczycieli i uczennice Szkół Handlowych J. Statkowskiej w Warszawie.